Aile hukuku, evlilik birliğinden doğan hak ve yükümlülükleri, boşanma sürecini, çocukların velayetini, nafaka ve tazminat haklarını düzenleyen hukuk dalıdır. Türkiye’de aile hukuku ağırlıklı olarak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ile düzenlenmektedir. Evlilik birliğinin sona ermesi sürecinde doğru bilgiye sahip olmak, haklarınızı korumanız ve sürecin en az hasarla atlatılması için kritik öneme sahiptir.
Bu kapsamlı rehberde boşanma türlerini, dava sürecini, nafaka haklarını, velayet konusunu, mal paylaşımını ve tazminat taleplerini detaylı şekilde açıklıyoruz.
İçindekiler
Boşanma Türleri
Türk hukukunda boşanma iki ana şekilde gerçekleşir:
1. Anlaşmalı Boşanma
Eşlerin tüm konularda (nafaka, velayet, mal paylaşımı, tazminat) anlaşarak boşanmasıdır. En hızlı ve en az yıpratıcı boşanma türüdür.
Şartları:
- Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması
- Her iki eşin de boşanmayı kabul etmesi
- Anlaşma protokolünün hazırlanması (nafaka, velayet, mal paylaşımı, tazminat konularında)
- Hakimin protokolü uygun bulması
Süreç:
- Eşler anlaşma protokolü hazırlar (avukat yardımıyla önerilir)
- Aile mahkemesine dava dilekçesi ve protokol sunulur
- Duruşma günü belirlenir (genellikle 1-3 ay içinde)
- Duruşmada her iki eş de hazır bulunur ve hakim önünde iradeleri teyit edilir
- Hakim protokolü uygun bulursa boşanma kararı verilir
Süre: Anlaşmalı boşanma genellikle 1-4 ay içinde sonuçlanır.
2. Çekişmeli Boşanma
Eşlerden birinin veya her ikisinin belirli sebeplere dayanarak dava açmasıdır. Anlaşma sağlanamayan durumlarda başvurulan yoldur.
Genel boşanma sebepleri (TMK md. 166):
- Evlilik birliğinin sarsılması: Şiddetli geçimsizlik, en yaygın boşanma sebebi
- Zina: Eşlerden birinin sadakatsizliği (6 ay hak düşürücü süre)
- Hayata kast, pek kötü muamele: Fiziksel şiddet, ağır hakaret
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme: Onur kırıcı suçlar
- Terk: En az 6 ay süreyle ortak konutu terk etme
- Akıl hastalığı: İyileşme umudu olmayan akıl hastalığı
Çekişmeli boşanma süreci:
- Dava dilekçesi hazırlanır ve aile mahkemesine sunulur
- Davalı eşe tebligat yapılır (cevap süresi: 2 hafta)
- Ön inceleme duruşması yapılır
- Tanık dinleme, delil toplama aşaması
- Tahkikat duruşmaları (birden fazla olabilir)
- Sözlü yargılama ve karar
- İstinaf ve temyiz yolları (isteğe bağlı)
Süre: Çekişmeli boşanma davaları genellikle 1-3 yıl sürer. Karmaşık mal paylaşımı veya velayet anlaşmazlıkları süreci uzatabilir.
Nafaka Türleri ve Hesaplama
Türk hukukunda dört farklı nafaka türü bulunmaktadır:
| Nafaka Türü | Ne Zaman Ödenir | Kime Ödenir | Süresi |
|---|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Dava süresince | Eş ve/veya çocuklar | Dava sonuna kadar |
| İştirak nafakası | Boşanma sonrası | Velayet almayan eşe (çocuk için) | Çocuk 18 yaşına kadar (eğitim devam ediyorsa uzar) |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma sonrası | Boşanmayla yoksulluğa düşecek eş | Süresiz (yeniden evlenme veya ölüme kadar) |
| Yardım nafakası | Evlilik dışı | Yardıma muhtaç aile bireyleri | İhtiyaç devam ettiği sürece |
Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?
Nafaka miktarını hakim belirler. Sabit bir formül yoktur ancak şu kriterler dikkate alınır:
- Nafaka yükümlüsünün geliri ve mal varlığı
- Nafaka alacaklısının ihtiyaçları ve geliri
- Çocukların yaşı, eğitim ve sağlık ihtiyaçları
- Tarafların yaşam standardı
- Evlilik süresi
Genel uygulama: İştirak nafakası genellikle nafaka yükümlüsünün net gelirinin çocuk başına %20-25’i civarındadır. Yoksulluk nafakası ise gelirin %25-30’una kadar çıkabilir. Ancak bunlar kesin kurallar değil, mahkeme uygulamalarından çıkan ortalama rakamlardır.
Nafaka Artırımı ve İndirimi
- Nafaka miktarı her zaman değiştirilebilir (artırım veya indirim davası)
- TÜFE/ÜFE oranında artış talep edilebilir
- Koşullar değişirse (iş kaybı, gelir artışı) yeniden düzenleme talep edilebilir
- Nafaka alacaklısının evlilik dışı birlikte yaşaması durumunda nafaka kaldırılabilir
Çocuk Velayeti
Velayet, 18 yaşından küçük çocukların bakım, eğitim ve temsil hakkını kapsar. Boşanmada velayet konusu genellikle en çekişmeli konulardan biridir.
Velayet Kararında Dikkate Alınan Faktörler
- Çocuğun üstün yararı: En temel kriter. Hangi ebeveynin çocuğun gelişimi için daha uygun olduğu değerlendirilir.
- Çocuğun yaşı: Küçük çocuklar (0-6 yaş) genellikle anneye bırakılır (anne bakım ilkesi), ancak bu mutlak bir kural değildir.
- Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocukların (genellikle 8+ yaş) görüşü alınır.
- Ebeveynlerin koşulları: Ekonomik durum, yaşam koşulları, çalışma saatleri, sosyal çevre.
- Uzman raporu: Pedagog veya psikolog raporu istenir.
Kişisel İlişki (Görüş) Hakkı
Velayeti almayan ebeveynin çocuğuyla düzenli görüşme hakkı vardır. Mahkeme genellikle şu düzenlemeleri belirler:
- Her ayın belirli hafta sonları (genellikle ayda 2 hafta sonu)
- Dini ve resmi bayramların yarısı
- Yaz tatilinin belirli bir bölümü (genellikle 2-4 hafta)
- Yarıyıl tatilinin yarısı
Mal Paylaşımı (Mal Rejimi)
2002 yılından itibaren Türkiye’de yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejime göre:
- Kişisel mallar: Evlilik öncesi edinilen mallar, miras ve bağış yoluyla kazanılan mallar kişisel maldır ve paylaşılmaz.
- Edinilmiş mallar: Evlilik süresi içinde çalışarak, emek karşılığı edinilen mallar (maaş, kira geliri, yatırım getirisi) edinilmiş maldır ve eşit paylaşılır.
Mal Paylaşımı Hesaplama Örneği
| Mal/Gelir Türü | Paylaşılır mı? | Açıklama |
|---|---|---|
| Evlilik öncesi alınan ev | Hayır | Kişisel mal |
| Evlilik içinde alınan ev | Evet | Edinilmiş mal (%50-%50) |
| Miras kalan arazi | Hayır | Kişisel mal |
| Evlilik içinde biriken tasarruf | Evet | Edinilmiş mal |
| Kişisel malın geliri (kira vs.) | Evet | Geliri edinilmiş mal sayılır |
| Şirket hissesi (evlilik içi) | Evet | Değer artışı paylaşılır |
| Emeklilik birikimleri | Evet | Evlilik süresine isabet eden kısım |
Önemli: Mal paylaşımı davası boşanma davasından ayrı açılır ve boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı süresi vardır.
Maddi ve Manevi Tazminat
Boşanmada kusurlu olmayan veya daha az kusurlu olan eş, kusurlu eşten tazminat talep edebilir:
- Maddi tazminat: Boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen eş talep edebilir. Genellikle birkaç aylık nafaka tutarı kadar belirlenir.
- Manevi tazminat: Kişilik hakları zedelenen eş talep edebilir. Aldatma, şiddet, hakaret gibi durumlar manevi tazminat gerekçesidir.
Boşanma Davası Maliyetleri (2026)
| Kalem | Anlaşmalı Boşanma | Çekişmeli Boşanma |
|---|---|---|
| Avukat ücreti | 15.000-40.000 TL | 30.000-100.000+ TL |
| Harç ve masraflar | 3.000-5.000 TL | 5.000-15.000 TL |
| Bilirkişi/Ekspertiz | – | 5.000-20.000 TL |
| Toplam tahmini | 20.000-50.000 TL | 40.000-150.000+ TL |
Not: Avukat ücretleri baro asgari ücret tarifesinin altında olamaz. Karmaşık davalarda ve mal paylaşımı uyuşmazlıklarında maliyetler önemli ölçüde artabilir.
Boşanma Sürecinde Pratik İpuçları
- Avukata erken başvurun: Aile hukuku uzmanı bir avukat süreci doğru yönetmenize yardımcı olur.
- Belgeleri saklayın: Gelir belgeleri, banka hesap dökümü, mal varlığı belgeleri, mesaj/e-posta kayıtları delil olarak kullanılabilir.
- Çocukları ortaya koymayın: Çocukları eşler arası çatışmadan uzak tutun. Çocuğun psikolojik sağlığı en öncelikli konudur.
- Mümkünse anlaşmalı boşanmayı tercih edin: Hem maliyet hem de süre açısından çok daha avantajlıdır.
- Sosyal medyada dikkatli olun: Paylaşımlarınız dava sürecinde delil olarak kullanılabilir.
- Psikolojik destek alın: Boşanma süreci duygusal olarak çok yıpratıcıdır. Profesyonel psikolojik destek almaktan çekinmeyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma sonradan çekişmeliye dönebilir mi?
Evet, anlaşmalı boşanma protokolü mahkemece onaylanmadan önce taraflardan biri protokolden cayabilir. Bu durumda dava çekişmeli boşanmaya dönüşür. Ayrıca boşanma kararından sonra nafaka artırım/indirim, velayet değişikliği gibi konularda yeni davalar açılabilir.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafaka borcu ödenmeyen kişi icra takibi başlatabilir. Nafaka yükümlüsünün maaşına, banka hesabına ve mallarına haciz konulabilir. Ayrıca nafaka ödememe İcra ve İflas Kanunu kapsamında tazyik hapsi (3 aya kadar) ile cezalandırılabilen bir suçtur. Nafaka alacağı, diğer borçlara göre öncelikli alacak statüsündedir.
Boşanmadan sonra çocuğun soyadı değişir mi?
Boşanma sonrası çocuk babanın soyadını taşımaya devam eder. Annenin velayetinde olsa bile çocuğun soyadı otomatik olarak değişmez. Ancak anne, haklı nedenlerin varlığında çocuğun soyadının değiştirilmesi için dava açabilir. Anayasa Mahkemesi kararlarıyla bu konuda anneler lehine önemli içtihat değişiklikleri olmuştur.
Evlilik sözleşmesi (prenup) Türkiye’de geçerli mi?
Türk hukukunda mal rejimi sözleşmesi yapılabilir. Eşler noterde düzenlenecek bir sözleşme ile yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Bu sözleşme evlilik öncesinde veya evlilik süresince yapılabilir.
Boşanmada kusur tespiti neden önemli?
Kusur tespiti nafaka, tazminat ve bazı durumlarda velayet kararını doğrudan etkiler. Ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası talep edemez. Kusursuz veya az kusurlu eş maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Kusur tespiti için tanık beyanları, mesaj kayıtları, tıbbi raporlar ve diğer deliller kullanılır.
Mal paylaşımı hakkındaki bilgiler güncel ve doğru. Avukatıma da sordum, teyit etti.
Boşanma süreciyle ilgili haklar konusunda bilgi arıyordum. Nafaka hesaplama kısmı çok aydınlatıcı olmuş.
Anlaşmalı boşanma ile çekişmeli boşanma farkını çok net açıklamışsınız. Süre ve maliyet farkı büyükmüş.
Tazminat hakları konusunda detaylı bilgi vermişsiniz. Maddi ve manevi tazminat koşulları çok önemli.
Boşanma davası ne kadar sürer sorusunun cevabını merak ediyordum. Ortalama süreleri yazmışsınız, faydalı oldu.
Bir arkadaşım için araştırıyordum. Nafaka türlerini bilmiyorduk, iştirak nafakası ile yoksulluk nafakası farklıymış.
Velayet konusu çok hassas bir mesele. Mahkemenin nelere baktığını öğrenmek faydalı oldu.
Hukuki süreçleri anlaşılır dilde yazmışsınız, herkesin anlayabileceği bir rehber. Teşekkürler.