İçindekiler
Kan Değerleri Neden Önemli?
Kan tahlili (hemogram), vücudunuzun genel sağlık durumunu gösteren en temel laboratuvar testidir. Enfeksiyon, anemi, pıhtılaşma bozuklukları ve birçok hastalığın erken teşhisinde kritik rol oynar. Ancak sonuç kağıdındaki kısaltmalar ve rakamlar çoğu kişi için anlaşılmaz görünür.
Bu rehberde hemogram ve biyokimya testlerindeki temel parametreleri, normal değer aralıklarını, yüksek ve düşük değerlerin ne anlama geldiğini anlaşılır bir dille açıklıyoruz.
Hemogram (Tam Kan Sayımı) Değerleri
Hemogram, kanın hücresel bileşenlerini analiz eden testtir. En sık istenen ve en temel kan tahlilidir.
| Parametre | Kısaltma | Normal Aralık | Birimi |
|---|---|---|---|
| Hemoglobin | HGB / Hb | Erkek: 13,5-17,5 / Kadın: 12-16 | g/dL |
| Hematokrit | HCT | Erkek: %40-54 / Kadın: %36-48 | % |
| Kırmızı kan hücresi | RBC | Erkek: 4,5-5,5 / Kadın: 4,0-5,0 | milyon/µL |
| Beyaz kan hücresi | WBC | 4.000 – 11.000 | /µL |
| Trombosit (Platelet) | PLT | 150.000 – 400.000 | /µL |
| MCV | MCV | 80-100 | fL |
| MCH | MCH | 27-33 | pg |
| MCHC | MCHC | 32-36 | g/dL |
| RDW | RDW | %11,5-14,5 | % |
Hemoglobin (HGB)
Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijen taşıyan proteindir. Düşük hemoglobin anemiye (kansızlık) işaret eder. Yüksek hemoglobin ise dehidratasyon, polisitemi veya yüksek rakımda yaşama ile ilişkili olabilir.
Beyaz Kan Hücresi (WBC / Lökosit)
Bağışıklık sisteminin temel hücreleridir. Yüksek WBC genellikle enfeksiyona veya iltihaplanmaya işaret eder. Çok yüksek değerler lösemi gibi ciddi durumları gösterebilir. Düşük WBC bağışıklık zayıflığı anlamına gelir.
Trombosit (PLT)
Pıhtılaşma hücreleridir. Düşük trombosit kanamaya yatkınlık, yüksek trombosit pıhtı oluşma riski yaratır.
WBC Alt Tipleri (Lökosit Formülü)
| Hücre Tipi | Normal Oran | Yükseklik Nedeni | Düşüklük Nedeni |
|---|---|---|---|
| Nötrofil | %40-70 | Bakteriyel enfeksiyon, stres | Viral enfeksiyon, kemik iliği sorunu |
| Lenfosit | %20-40 | Viral enfeksiyon, lenfoma | HIV, bağışıklık baskılayıcı ilaçlar |
| Monosit | %2-8 | Kronik enfeksiyon, otoimmün hastalık | Nadiren klinik anlam taşır |
| Eozinofil | %1-4 | Alerji, parazit enfeksiyonu | Nadiren klinik anlam taşır |
| Bazofil | %0-1 | Alerjik reaksiyon, nadir kan hastalıkları | Nadiren klinik anlam taşır |
Biyokimya Değerleri
| Parametre | Normal Aralık | Yükseklik | Düşüklük |
|---|---|---|---|
| Glukoz (Açlık) | 70-100 mg/dL | Diyabet, stres | Hipoglisemi, açlık |
| BUN (Üre) | 7-20 mg/dL | Böbrek yetmezliği, dehidratasyon | Karaciğer hastalığı |
| Kreatinin | E: 0,7-1,3 / K: 0,6-1,1 mg/dL | Böbrek fonksiyon bozukluğu | Kas kütlesi düşüklüğü |
| ALT (SGPT) | 7-56 U/L | Karaciğer hasarı, hepatit | Normal (düşüklük sorun değil) |
| AST (SGOT) | 10-40 U/L | Karaciğer/kalp hasarı | Normal |
| Toplam Kolesterol | <200 mg/dL | Kalp damar riski | Beslenme yetersizliği |
| LDL Kolesterol | <130 mg/dL | Ateroskleroz riski | Normal |
| HDL Kolesterol | E: >40 / K: >50 mg/dL | Koruyucu etki (iyi) | Kalp damar riski |
| Trigliserit | <150 mg/dL | Kalp damar riski, pankreatit | Normal |
| TSH (Tiroid) | 0,4-4,0 mIU/L | Hipotiroidi (tiroid az çalışıyor) | Hipertiroidi (tiroid fazla çalışıyor) |
| Demir | E: 65-175 / K: 50-170 µg/dL | Hemokromatoz | Demir eksikliği anemisi |
| Ferritin | E: 20-250 / K: 10-120 ng/mL | İltihap, demir birikimi | Demir deposu tükenmesi |
| B12 Vitamini | 200-900 pg/mL | Nadiren sorun | Sinir sistemi sorunları, anemi |
| D Vitamini | 30-100 ng/mL | Aşırı takviye | Kemik erimesi, yorgunluk, bağışıklık düşüklüğü |
Kan Tahlili Sonuçlarını Yorumlarken Dikkat Edilecekler
- Tek değer değil, bütünü değerlendirin: Tek bir değerin hafif yüksek veya düşük olması her zaman hastalık anlamına gelmez. Doktorunuz tüm değerleri birlikte değerlendirir.
- Referans aralıkları laboratuvara göre değişir: Her laboratuvarın kendi cihazına ve yöntemine göre referans aralıkları farklı olabilir. Sonuç kağıdındaki referans aralığını esas alın.
- Açlık durumu önemlidir: Glukoz, trigliserit ve bazı testler için 8-12 saat açlık gerekir.
- İlaçlar sonuçları etkiler: Kullandığınız ilaçları doktorunuza mutlaka bildirin.
- Sonuçları kendiniz yorumlamaktan kaçının: Google araması yerine doktorunuzla görüşün.
Yaygın Durumlar ve İlişkili Kan Değerleri
| Durum | Etkilenen Değerler | Tipik Bulgu |
|---|---|---|
| Demir eksikliği anemisi | HGB, MCV, Demir, Ferritin | Hepsi düşük |
| B12 eksikliği | HGB, MCV, B12 | HGB düşük, MCV yüksek |
| Enfeksiyon (bakteriyel) | WBC, Nötrofil, CRP | Hepsi yüksek |
| Enfeksiyon (viral) | WBC, Lenfosit | WBC normal/düşük, lenfosit yüksek |
| Diyabet | Glukoz, HbA1c | Her ikisi yüksek |
| Hipotiroidi | TSH, sT4 | TSH yüksek, sT4 düşük |
| Kolesterol yüksekliği | Toplam kolesterol, LDL, Trigliserit | Yüksek |
| Böbrek sorunu | Kreatinin, BUN | Her ikisi yüksek |
| Karaciğer sorunu | ALT, AST, GGT, Bilirubin | Yüksek |
Kan Tahlili Ne Sıklıkla Yaptırılmalı?
| Yaş Grubu | Sağlıklı Bireyler | Kronik Hastalığı Olanlar |
|---|---|---|
| 18-30 yaş | Yılda 1 kez (genel check-up) | Doktor önerisine göre |
| 30-50 yaş | Yılda 1 kez (hemogram + biyokimya) | 3-6 ayda bir |
| 50+ yaş | Yılda 1-2 kez (kapsamlı panel) | 3-6 ayda bir |
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kan tahlili için kaç saat aç kalmak gerekir?
Standart biyokimya testleri (açlık kan şekeri, kolesterol, trigliserit) için 8-12 saat açlık gerekir. Hemogram (tam kan sayımı) için açlık zorunlu değildir ancak doktorunuz genellikle tek seferde tüm testleri ister. Açlık süresinde su içebilirsiniz, ancak şekerli içecek, çay ve kahve tüketmemelisiniz. En pratik yöntem gece yemeğinden sonra bir şey yememek ve sabah erken saatte kan vermektir.
CRP nedir, neden yüksek çıkar?
CRP (C-Reaktif Protein), vücutta iltihap veya enfeksiyon olduğunda karaciğer tarafından üretilen bir proteindir. Normal değeri genellikle 0-5 mg/L arasındadır. CRP yüksekliği enfeksiyon, romatizmal hastalıklar, otoimmün hastalıklar veya doku hasarı olduğunu gösterir. Gribal enfeksiyonlarda bile CRP yükselebilir. Tek başına tanı koymaz, diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.
Hemoglobin düşüklüğü ne anlama gelir?
Düşük hemoglobin (anemi/kansızlık) en yaygın kan sorununlarından biridir. Belirtileri: yorgunluk, halsizlik, nefes darlığı, baş dönmesi, soluk cilt. En sık nedeni demir eksikliğidir (özellikle kadınlarda adet kanaması nedeniyle). Diğer nedenler: B12/folik asit eksikliği, kronik hastalıklar, kanama. Tedavi nedene göre belirlenir: demir eksikliğinde demir takviyesi, B12 eksikliğinde B12 enjeksiyonu vb.
Kolesterol neden yüksek çıkar, nasıl düşürülür?
Yüksek kolesterol genetik yatkınlık, beslenme alışkanlıkları, hareketsizlik ve bazı hastalıklarla ilişkilidir. Düşürmek için: 1) Doymuş yağ tüketimini azaltın (kırmızı et, tereyağı, tam yağlı süt), 2) Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın, 3) Lifli gıdalar tüketin (yulaf, baklagiller, sebze-meyve), 4) Kilonuzu kontrol edin, 5) Sigara bırakın. Bu önlemlere rağmen düşmezse doktorunuz statin grubu ilaçlar reçete edebilir.
D vitamini eksikliği belirtileri nelerdir?
D vitamini eksikliği Türkiye’de çok yaygındır (nüfusun yaklaşık %70-80’inde yetersiz seviyede). Belirtileri: kemik ve kas ağrıları, yorgunluk, sık hastalanma, depresif ruh hali, saç dökülmesi, yara iyileşmesinde gecikme. Normal seviye 30-100 ng/mL, eksiklik 20 ng/mL altı, ciddi eksiklik 10 ng/mL altıdır. Tedavide oral D3 vitamini takviyesi kullanılır. Doz doktorunuz tarafından eksikliğin derecesine göre belirlenir.
Kan tahlili ücretsiz yaptırılabilir mi?
Evet, SGK’lı (genel sağlık sigortası kapsamındaki) bireyler devlet hastanelerinde ve aile sağlığı merkezlerinde doktor yönlendirmesiyle ücretsiz kan tahlili yaptırabilir. Özel hastanelerde SGK anlaşması varsa fark ücreti alınabilir. SGK’sız bireyler devlet hastanelerinde ücretli olarak da yaptırabilir. Hemogram testi yaklaşık 50-100 TL, kapsamlı biyokimya paneli 200-500 TL civarındadır (2026 özel laboratuvar fiyatları).
Yasal Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Kan tahlili sonuçlarınızı mutlaka bir hekim ile birlikte değerlendirin. Normal değer aralıkları laboratuvara, yaşa ve cinsiyete göre farklılık gösterebilir. Kendiniz tedavi uygulamaya çalışmayın.
Tablolar cok aciklayici, referans araliklari farkli kaynaklarda farkli yaziyordu burasi net.
Hocam tiroid degerleri icin de ayri bir rehber yapabilir misiniz?
Anne babam icin cok faydali oldu, tahlil sonuclarina bakip panik yapiyorlardi.
WBC ve lenfosit degerlerini hep karistiriyordum, simdi anladim. Tesekkurler.
Doktora gitmeden once tahlil sonuclarimi anlamak icin harika bir kaynak.
Saglik icerikleri icin tesekkurler, boyle guvenilir kaynaklara ihtiyac var.
Hemoglobin degerim dusuk cikti, bu rehber sayesinde demir eksikligi oldugunu anladim. Doktorum da teyit etti.
CRP degeri yuksek cikinca ne anlama geldigini buradan ogrendim, iltihap varmis.
Cocuklarda kan degerleri farkli miydi? Bunu da eklerseniz mukemmel olur.